Hamam ve Turizm ilk bakışta pek anlamlı olmuyor ama Anadolu farklı kentlerinde Osmanlı döneminden kalma hamamlarımızın giderek yok olmasını önlemek için "Hamam" ve "Turizm"i bir arada düşünmenin en azından dünden gelen geleneksel bir sürecin devamı kadar tarihi dokuların yaşaması ve korunması açısından da önemli olacağı kanısındayım.

Kışın Denize girilemez ise tarihi hamamlardan da hem eğlenerek hem yıkanarak hem de tarihe yolculuk ederek keyf alınmasını hizmet olarak sunmanın ne zararı olur ki?

Günümüzde apartman yaşamı ve her evde banyo olması hamamları sahipsizliğe itti. Niğde ve Bor ilçesinde faaliyette olan hamamlara gittiğimde bir, iki kişi dışında ilgi duyanın kalmamış olduğunu görüyorum.

Diğer kentlerde de durum çok farklı değil. Birkaç yerde turistlere hizmet veren hamamlar varsa da şovdan öte çok öne çıkmıyorlar.

Turistler için otantik olan hamamların ilgi çekeceği de bir gerçek. Ancak ülkemizde hamamların konum ve durumunun da başlı başına eğitim ve düzen gerektirecek özelikte olduğu da bir gerçek .

Turizm Bakanlığı'nın bu konuda öncülük edip bazı hamamlarda teşvik sağlanarak turizm amaçlı kullanılacak düzeye taşınması düşünülmelidir

Örneğin Nevşehir ve Niğde'deki hamamları Kapadokya tur paketlerine alan bir düzenleme sağlanabilir. Bu hamamların bazılarının Turizm Bakanlığı belirleyeceği normlarda düzene ermesi ve yıldızlı oteller gibi hamamların faaliyete geçmesi sağlanmalıdır.

Keza Niğde'de gibi Osmanlı Türk hamamları yanında Rumlardan kalan harap hamamların onarılması ve kaplıcalarında bu boyutta ele alınması düşünülmelidir.

Yazın tıklım tıklım dolan Niğde Çiftehan Kaplıcası Kışın yabancı turistlere sunulması sağlanmalıdır.

Niğde Nar köy antik dokusu içinde Nar Göl Kaplıcası faaliyet geçirilmesi için 0n yıldır projeyi aşamasındadır. Bu konuda ciddi olarak ele alınmalıdır.

Hamam işletenden görevlisine, tellağından iç düzenine, verilen havlusundan içerdeki ısısına, göbek taşından sabununa, peştamal ile ikram edilecek özelliğine, hatta hatta ses kirliliği yaratmayacak ud, keman, cümbüş ile yerel saz ekiplerine değin oluşacak doku yerel insanın da yeniden hamama ilgisini çekecektir.

Niğde merkez'de, Yeşilburç'ta, Fertek'te, Bor'da, Kumluca'da, Ulukışla'da hamamlardan Niğde - Bor - Ulukışla hamamları kullanılabilecek durumdadır. Adana -Ankara yolu üzerinde Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı içinde Ulukışla Hamamı tarihi dokunun çok kapsamlı bir düzen içinde önemli örneklerindendir. Tek başına kervansaray turizm için çekim alanı olacağı gibi bu amaçla hamam da önemli hizmet merkezi kılınabilir.

Hamamlar soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve halvetleri ile sıcak su deposundan oluşmaktadır. Çeşmelerde sıcak ve soğuk su bulunan hamamlarda ısıtma yapı duvarları içinden geçen sıcak su künk boruları ve külhan ile sağlanmaktadır. Aydınlatma çoğunlukla büyük ve küçük kubbelerde yer alan dairesel pencerelerden süzülen ışık ile sağlanır.

1914 yılında Niğde'ye gelen Bela Horvart, Niğde hamamları ile ilgili olarak şunları anlatır: "Türkiye'ye geleli beri hakiki bir hamama gitmek istiyorum. Hancılardan buralarda hamam olup olmadığını soruyorum.

-'Beyim,' diyor, 'Kapıdan çıkıp sağa dönün, doğru ilerleyin, uzun bir sokak çıkacak önünüze, sonuna kadar ilerleyin, bir meydana bağlanacak, oradan sola dönün, sonra bir sokak, sonra yine sola, köşede hamamı göreceksiniz.'

Tarif üzere yürümeye başlıyorum ama dar ve birer labirent gibi dolambaçlı sokakların baş döndürücülüğünde, daha ikinci sokakta yönümü tamamen şaşırıyorum. Yoldan geçen bir çocuğa bahşiş vereceğimi vaat ederek beni hamama götürmesini rica ediyorum. Hamamda müşteri olarak bir ben varım. Ramazan ayında olduğumuz için, müslümanlar arasında hamama da ilgi az. Türk Hamamı aslında saunaya benziyor. Burada insanlar bol bol terliyor, sonrada bir kova suyla temizleniyor.

Önce kubbeli bir salona giriyorsunuz, orada elbiselerinizi çıkarıyorsunuz Bu salon aynı zamanda biraz serinlemek istediğinizde dinlenebileceğiniz yer olarak da kullanılıyor. Sedirde oturup şerbet, sigara, kahve ve nargile de içebiliyorsunuz.Belinize bir peşkir sararak taş veya mermer döşeli sıcak bir koridordan geçtikten sonra, tavanı kubbeli ve ışığı da yukarıda açılan pencerelerden alan bir alana ulaşıyorsunuz. Oradaki görevli size tahtadan yapılma alçak ve geniş sedirlerde yer gösteriyor

-'Terle efendim.'

Burada küvet yok. Ortada, taştan yapılmış havuz benzeyen küçük bir bölüme ayrı ayrı musluklardan sıcak ve soğuk su akıyor. Bu yapı bir Roma havuzuna benziyor.

Bir süre sonra usta, müşterisinin vücudunu kese adı verilen, havlu bezinden yapılmış bir eldivenle iyice ovuyor. Sonra kalaylı tasta sabun köpürtüp bir, iki, üç hatta dört kez bütün vücudu iyice temizliyor. Kurulanmanın ardından hamam faslı da bitmiş oluyor."

Bela Horvart 1913 yılında Niğde hamamını böyle anlatıyor. Ömer Fethi Gürer olarak Niğde bölesinde mevcut hamamların özetle genel durumunu yazdım. Niğde'de yakın dönemde kasabalarda yapılmış hamamlar da var ancak özelliği olanlar sayılıdır.

Yazmakta olduğum Niğde kitabında kapsamlı olarak anlattığım tarihi hamamların da kısaca durumları şöyle:

NİĞDE ÇARŞI HAMAMI

Balhasan Mahallesi Külhan Sokak'ta, Kığılı Camisi karşısında, pazar yerinde yer alan hamam sade bir yapıdır. Erkeklere açık olan hamam Pazartesi, Çarşamba, Perşembe günleri de bayanlara hizmet vermektedir. XVII yy yapıldığı var sayılmaktadır.

NİĞDE PAŞA HAMAMI

Murat Paşa Camisi'nin karşısındadır. Cami ile aynı dönemde, XVII. yy ortalarında yapıldığı düşünülmektedir. Hamam dış girişte iki dikey siyah taş sutun çıkıntıyı taşımaktadır. Önde altlı üstlü geniş pencerleri dikkati çeker. Kapı basık kemerlidir. Merdivenle hamam soyunma odalarına inilmektedir. On bir adet soyunma odası ahşaptır.

BOR HAMAMLARI

Bor'da Eski ve Yeni Hamam adılı iki hamam vardır. Osmanlı dönemi hamamları kubbeli yapılardır. Eski hamam soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve hücrelerden oluşan sıcaklık ve Soğukluk kubbeli, ılıklık tonoz örtülü bir yapıdır. Yoldan girişi aşağıda kaldığından merdivenle inilmektedir. Kesme taş - tuğla almaşık tekniğiyle örülmüş olan yapı onarımlar sayesinde kullanılır konumunu korumaktadır. Kadın ve erkek hamamı olarak iki ayrı bölümdür. Çifte hamam olarak inşa edilen Yeni Hamam'da Soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümleri ve hücrelerden oluşur. Soğukluk bölümünde kubbe kasnaklıdır. Sıcaklık bölümü de kubbelidir. İki hamam da külhanlıdır. Tarihi hamam kültürünün orjinale en yakın son örnekleridir. Bor hamamlarını Bor şehri kitabında ayrıntılı olarak yazdım.

ULUKIŞLA HAMAMI

Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı'nın içinde, arastanın güney kanadının batı kesimine bitişiktir. Kuzey-güney yönünde uzanan, dikdörtgen planlı hamam Niğde'de kervansaray hamam örneğinden ayakta kalmış tek yapıdır.

FERTEK HAMAMI :

Yeşilburç, Kumluca ve Kurdunus'un arasında ve Fertek'te yer alan üç hamam gayrimüslimlerce yaptırılmış olan hamamlardır.

YEŞİLBURÇ HAMAMI

Yeşilburç kasabasında Osmanlı döneminden kalan bir hamam vardı. Tahribata uğrayan hamamın resimlerini çekerek yerel basında haber ve makale olarak yazdım. Bunun üzerine hamamda yapılan incelemenin sonucu olarak Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nce korumaya alındı.

KURDUNUS HAMAMI

Harap durumdadır. Hamamlı ile Kumluca arasında yer alır. Bir ara depo olarak kullanılmıştır.

TYANA HAMAMI

Romalılardan kalan hamam Kemerhisar Tyana'da yapılan kazılarla açığa çıktı.

ÇİFTEHAN HAMAM-KAPLICA

Çiftehan Kaplıcaları Ulukışla ilçemize bağlı Çiftehan kasabasındadır. Belediye ile yönetilmektedir. Toros dağlarının kuzey kısmında yer alan kasaba denizden 1.020 metre yüksekliktedir. Adana-Ankara karayolu üzerinde, Niğde'ye 80 km uzaklıktadır. "İkinci Derece ve Öncelikli Termal Kaynak" sınıflandırılmasındaki 30 termal kaynaktan biri olarak tanımlanmaktadır.

Nargöl kaplıca alanında her hangi bir çalışma yok. Sıcak su kaynağı var, o kadar. O nedenle yukarda belirttiğim hamamlarda sağlanacak düzen ve değişim Orta Anadolu'ya turizm için gelen turistlere açılan yeni bir kapı olur.

Turist bazı hamamlara bugün girse sağlık ve düzen açısından bir daha uğramaz . Bu iş Turizm Bakanlığı'nın bir proje kapsamına ele alması gerekli bir konu diye düşünüyorum.


Ömer Fethi Gürer'in yerel konularda yazdıkları bor.sehri.sitemynet.com adresinden okunabilir. Nigdekent@mynet.com adresine mesaj gönderilebilir.